Winsum besloot in 1862 een Armenhuis in Obergum te stichten. Het huis dat nu Dinghkum heet, werd in 1863 gebouwd als een gesticht voor hulpbetoon en werkverschaffing. Bij de bouw werd vermoedelijk materiaal gebruikt van de afgebroken borg De Brake, die aan de noordzijde van het Winsumerdiep stond. Op de zijgevel prijkt de tekst:
„Inrigting voor hulpbetoon & werkverschaffing gestigt in het jaar 1863.M.J. Ganderheiden. burgemeester.A.M. Smit. H.W. Wierda. wethouders.”
Het armenhuis bood plaats aan 5 woningen voor armlastigen en een woning voor de “vader” en de “moeder”.
Het was een armenhuis voor Winsumers. In de volksmond werd het ‘stigt of gesticht’ genoemd. Had je als arme helemaal niets meer en kon je niet meer rondkomen, dan was er in de 19e eeuw de diaconie of een burgerlijk armenbestuur. In 1827 was het Reglement op de Armbesturen tot stand gekomen. In iedere gemeente moest een burgerlijk armbestuur worden opgericht voor ondersteuning van behoeftigen. In de burgerlijke armbesturen zaten vrijwel uitsluitend plaatselijke notabelen. In het armenhuis werd gezorgd voor de dagelijkse levensbehoeftes en de dokter. Ook werd de rekening van de timmerman betaald, die voor doodskisten zorgde. Er stonden bussen in het dorp waarin men geld voor de hulpbehoeftigen kon deponeren. Ook de gemeente legde geld bij. In april 1866 brak de cholera-epidemie uit in Rotterdam en verspreidde zich al snel over Nederland. Ondanks hygiëne-maatregelen brak eind juni de cholera ook uit in de stad Groningen. Kort daarop gebeurde dat ook in diverse plaatsen in de provincie. Vooral in Winsum vielen er in de zomer van 1866 veel slachtoffers. Cholera werd veroorzaakt door een bacterie in menselijke uitwerpselen, die zich vooral via water verspreidde, dit werd echter pas in 1883 ontdekt. De gevolgen van cholera waren een heftige, waterige diarree, gepaard gaande met braken, een niet te lessen dorst en misselijkheid. Het lichaam droogde snel uit en de huid verschrompelde. De spieren verkrampten en haarvaten knapten, waardoor de huid blauw werd. Vandaar de naam de blauwe dood. Van degenen die met de cholerabacterie werden besmet, werd 10-20% ziek en ongeveer de helft daarvan stierf. In 2 zomermaanden tijd werden in de Stad Groningen 1753 personen aangetast door deze ziekte en stierven er 1051. Er overleden in Winsum dat jaar 53 inwoners aan de ziekte, dat bijna 3% is van de toenmalige bevolking. De bestrijding van Cholera werd centraal geregeld vanuit het Stadhuis de Stad, waar een choleracommissie was gevestigd, dat ruim drie maanden lang, de gehele dag en van 28 juni tot 11 augustus ook 's nachts was geopend. De choleracommissie zag als volstrekt noodzakelijke hulp aan choleralijders: thuisverpleging, voedsel en kleding, beddengoed en stro, woningreiniging, bewassing, vervoer naar het ziekenhuis en het afleggen van de overledenen. Hulpverleners waren 12 uur per dag aanwezig. Overleed de patiënt thuis dan maakte de hulpverlener de hele woning schoon, witte de muren en voorzag de slaapplaatsen van nieuw beddengoed en stro. Niettemin overleden er in de provincie Groningen 1525 mensen aan cholera. Pas op 24 oktober was de cholera uitgewoed en kon het bureau worden gesloten. Toen men de epidemie in de Stad enigszins onder controle had, kreeg Winsum hulp in de vorm van ziekenverpleegsters uit de Stad. Deze verpleging werd verricht in het ‘gesticht’, ofwel het Armenhuis. Bij de volkstelling van 1869 had Winsum 1937 inwoners. Het armenhuis telde er 25. Bij de telling in 1859, 7 jaar vóór de epidemie, waren dat er nog 54. Tot 1950 deed het pand dienst als Armenhuis. Na een verbouwing in 1950 werd het een bejaardenhuis, met 8 kamers en woonruimte voor de directrice en haar gezin. In 1970 is het pand verkocht aan particulieren en in 1974 is het pand opnieuw verbouwd tot het huidige woonhuis met de naam ‘Dinghkum’. Als je voor het pand staat en achterom kijkt, zie je dat architectenbureau Martini in 1994 met een schuin oog naar ‘Dinghkum’ heeft gekeken, tijdens het ontwerpen van Winkelcentrum Obergon. Het Hofje achter het Armenhuis is eveneens door de gemeente Winsum gebouwd en was net als het Armenhuis bedoeld voor inwoners van Winsum die armlastig waren. Er waren 12 woningen in het Hofje en elke woning had 3 a 4 kamers, aangezien het in die tijd wel eens voorkwam dat er gezinnen waren met 18 kinderen. Tegenwoordig is het Hofje een zeer gewilde plek.
Tekstbronnen:
• Delpher.nl
• geschiedenisbibliotheekgroningen.nl
• Deverhalenvangroningen.nl
• vergetenverleden.nl/cholera
• rtvnoord.nl
• Monumenten.nl
• winshem.nl
Foto- en filmbronnen:
• Delpher.nl
• Beeldbankgroningen.nl
• vergetenverleden.nl/cholera
• winshem.nl
Muziekbronnen:
• via KZitem account ‘@infraction’ No Copyright Music
Негізгі бет Cholera 1866 - Winsum en Groningen 2024
Пікірлер