Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam Ahlak Esasları ve Felsefesi dersi ders içeriğine dair müzakeresidir.
Kaynak: Mevlüt Uyanık, Aygün Akyol, İslam Ahlak Felsefesi, Elis Yay., 4. Baskı, Ankara 2018, ss. 21-38
İslam Ahlak Felsefesi ne demektir? Etik ve Ahlak arasındaki fark nedir? Mantık, felsefe ve ahlak ilişkisi nasıl olmalıdır? Ahlaki çöküntünün ve şiddetin arkasında ne var? İslam Filozoflarına göre ahlak nedir? Mutluluk nedir? İyi nedir? Özgürlük nedir? Adalet nedir? sorularının analizi ahlak anlayışımızı etkiliyor mu? Yaptığımız eylemin hayata değer katması ve eylemin hesabını verebilmek ne demektir? Hukuk, ahlak ve vicdan ilişkisi nasıl kurgulanmaldır? En yüksek iyi ve doğru eylem nedir? Bilgi ahlakı gerektirir mi? Kötülük ve iyilik kavramının belirleyicisi nedir? Teolojik etik ve felsefi etik farkı nedir? İslam’ın tek ama ahlak tasavvurlarının çok farklı olmasının sebebi nedir? İslam ahlak felsefesi dersinde ahlakın normatif yönü üzerinde müzakerelerde bulunacağı gibi, bir davranışın etik olması ve evrensel ölçüde bir davranışın nasıl olması gerektiği müzakere edilecektir.
İslam Ahlak Felsefesi Yapman Ne Demektir?
İslam Ahlakı ve felsefesi üzerine düşünmeyi, ilk Müslüman filozof olan Kindî gerçekleştirmiş, buna dair dört temel eser yazmış ama bunlardan sadece birisi elimize ulaşmıştır. İlk Müslüman filozoftan itibaren, insanın amacı mutlu (huzurlu ve verimli) bir hayat yaşamak olduğu için bunu engelleyen her türlü tutum ve davranıştan uzak durmak gereklidir. Bunu temin edecek olan da hikmetlerin hikmeti, sanatların en üstünü olan felsefedir. Çünkü felsefe, insanın kendini bilmesini sağlayan bilgileri verir. Kendini bilen insan rabbini bilir, gücü yettiğince onun fiillerine benzer davranışlarda bulunmaya çalışır. Bunda kasıt, nefsini felsefe ile disipline eden kişi, akli, ruhi, ahlaki etkinliklerde bulunur, olgun/kâmil biri haline gelir
Hikmet sevgisi peşinde olan kişi, gücü yettiği ölçüde ebedi ve külli varlıkların hakikatini araştırtığı için nefsini tezkiye etmiş, kötülüklerden arındırmış, maddi hazlar yerine manevi hazları öncelemiştir. Nefsinin arzularını irade gücüyle engellediğinden yani nefsini bu anlamda öldürdüğünden, Kindî’nin felsefe tanımlarından birisi de “ölümü önemsemektir”. Yani erdemli/mutlu bir hayata giden yolda engel olan her türlü heva ve hevesi öldürmektir buradaki ölümü önemsemek. Böyle olunca insanı gücü yettiği ölçüde Allah’ın fiillerine benzemesi gerekir, demesinin de anlamı netleşir. Bu görüşlerini de şu ayetle temellendirir: “Andolsun ki nefsini kötülüklerden arındıran kurtuluşa ermiştir, onu kötülüklerle kirleten de yazık etmiştir.” Sözün özü, davranışlarımızda “‘iyi’ ve ‘kötü’, ‘yanlış’ ve ‘doğru’, ‘erdem’ ve kusur’ gibi ahlaki kavramları tahlil ederek kendimize ait bir ahlaki tutum, tavır ve bunlara uygun eylemi nasıl gerçekleştirebileceğimizi söylemek etik/ahlak felsefesi yapmak demektir. İyi, kötü, yanlış, doğru gibi kavramlarla örülen bir davranış kuralları bütünlüğü olarak İslam Ahlakı’ndan bahsetmek farklıdır, bu davranış kurallarının neliği üzerine ve/ya bu kurallar üzerine tesis edilen hayat tarzları hakkında yapılan fikri araştırmalar farklıdır. İkincisi ahlak felsefesi olup, burada hem ahlaki eylem/davranış, hem de bu eyleme sevk eden (niyet, istek, ahlaki muhayyele gibi) güdü/saikler incelenir.
Bu da malum olduğu üzere akıl ve ahlak ilişkisini öne çıkarır. Bunu da en tutarlı yapanlar İslam filozoflarıdır. Güzel ahlakı tamamlamak üzere gönderildim hadisinde belirtildiği üzere, farklı zaman ve mekânlarda ahlak tasavvurlarında önemli değişmeler olmuştur, kırılmalar yaşanmaştır. Yatay ilişkilerde yaşanan aksamaları, tahrifleri gidermek için dikey müdaheleler olmuş, duruma göre, ya mevcut bir şeriat/yol ve yöntem ile nebi, ya da dünyada refah ve ahirette felahı sağlayan ilkeler yeni bir form/şeriat/yol yöntem ile gönderilen rasüller gelmiştir. En son gelen rasül, Hz. Muhammed (sav.) olup, güzel ahlakı tamamlamak üzere gönderilmiştir. Dolayısıyla İslam, genel anlamda Hz. Âdem’den itibaren olan olay ve olgulara vahyi müdahelenin, özel anlamda ise bunların hepsini içeren ve son ahlaki hukuki ilkeleri içeren yöntemin adıdır.
Etik, yani ahlak felsefesi bu bağıntılar üzerinde durur, araştırır, görecelik sınırları üzerinde konuşur. Burada insan eylemleri tanımlanırken düşünme ve irade etme unsurları merkeze alınır. Eğer kişi, iyi düşünebilme ve sağlam bir irade gücüne sahipse, bu kişiye hür insan denilir. Kimileri ise, iyi düşünebilme ve sağlam bir irade gücü noktasında eksik bir tabiata sahiptirler, bunlar da hayvan tabiatlı insanlar ve gerçek köleler diye adlandırılırlar. Bazıları da iyi düşünebilme gücüne sahip oldukları halde sağlam bir irade kuvvetinden yoksundurlar. Bunlar ise, doğuştan köle diye adlandırılır. Burada esas olan ise, hür insan olarak nitelenen davranış tarzlarının benimsenmesidir. Hür insan haz ve eziyeti bir vasıta olarak kullanarak iyiyi yapmayı ve kötüyü terk etmeyi başarabilen kişidir
Негізгі бет Etik ve Ahlak Kavramları - İslam Ahlak Felsefesi - Birey, Aile, Toplum
No video
Пікірлер: 9