**ผู้มีสติ
๑.“สติ”: ความระลึกได้, การจำได้, ความตั้งใจ, การมีใจตื่นอยู่, ความตระหนัก, ความระมัดระวัง, ความเข้าใจ, การครองสติ, มโนธรรม, ความมีสติถึงตนเอง. คำว่า “สติมา แปลว่า ผู้มีสติ” นิยมใช้เป็นชุดควบกัน ๓ คำ คือ “อาตาปี สมฺปชาโน สติมา”
๑.๑ ว่าด้วยประเภทของสตินั้น เฉพาะในพระธรรมเทศนากัณฑ์นี้ ขอจำแนกออกเป็น ๒ ประเภท ได้แก่ สติโดยธรรมชาติและสติโดยการฝึกฝนอบรม
๒. ความสำคัญของสติ : ชีวิตทุกชีวิตดำเนินไปด้วยการมีสติ สติจึงมีความสำคัญสำหรับชีวิตทุกชีวิต อธิบายในสาระสำคัญได้ ดังนี้.-
๒.๑ สติเป็นไปเพื่อความรู้ตื่น : ความรู้ตัวทั่วพร้อมชื่อว่า เป็นผู้มีสติ ย่อมเป็นผู้ตื่นตัว ตื่นใจและตื่นในธรรมเสมอๆ
๒.๒ สติเป็นไปเพื่อกุศลทั้งปวง : ณ ที่ใดมีสติ ที่นั่นมีกุศลเสมอ สติย่อมเป็นไปในกุศลทั้งปวงเท่านั้น บาปอกุศลย่อมเกิดขึ้นไม่ได้
๒.๓ สติเป็นไปเพื่อความไม่ประมาท : เป็นความระลึกเท่าทันในทุกกรณี เป็นไปพร้อมกับความรู้ตัวทั่วพร้อมในสิ่งต่างๆ
๒.๔ สติเป็นไปเพื่อความเกิดมีแห่งปัญญาญาณ : “ณ ที่ใดที่ประกอบด้วย อาตาปี สัมปชาโน สติมา ณ ที่นั้นจึงเป็นรากเหง้าแห่งการอบรมปัญญาโดยแท้”.. เป็นการอบรมปัญญาให้เป็นปัญญาญาณในที่สุด ด้วยการอบรมสติ ให้เป็นสัมมาสติ..เป็นที่สุด
๒.๕ อุปมาแห่งสติ : อรรถกถาจารย์ ท่านได้พิจารณาอุปมาสติไว้ ดังนี้.-
๑) สติอุปมาเสมือนเสาหลัก : มีความแน่วแน่ปักแน่นในอารมณ์
๒) สติอุปมาเสมือนนายประตู : มีความระมัดระวังคอยเฝ้าดูสิ่งต่างๆ ที่จะผ่านเข้ามากระทบในทางอารมณ์
๓) สติอุปมาเสมือนขุนคลัง : การคอยตรวจตราอยู่ทุกเมื่อว่า ของที่ได้เข้ามาเท่าไร ใช้ออกไปมีเท่าไร มีงบดุลไว้ตลอด
๔) สติอุปมาเสมือนหางเสือ : เป็นตัวควบคุมเส้นทางดำเนินชีวิตให้มุ่งตรงไปสู่เป้าหมายทิศทางที่วางไว้
๓. วิธีฝึกสติ : เป็นวิธีปฏิบัติเพื่ออบรมสติให้มีสติที่สมบูรณ์ ตามแนวทางปฏิบัติในพระพุทธศาสนา มีวิธีการฝึกอบรมปฏิบัติ ดังนี้.-
๓.๑ ฝึกสติเพื่อรู้อยู่กับโลก : เป็นการฝึกอบรมสติระดับโลกิยะ หมายถึง การฝึกให้มีสติรับรู้ความเคลื่อนไหวทั้งในร่างกายและจิตใจ เพื่อการดำเนินชีวิตที่ถูกต้อง การฝึกสติระดับนี้ช่วยให้เรามีความตระหนักมากขึ้น และสามารถเห็นความเปลี่ยนแปลงของความคิด อารมณ์ และความรู้สึก ซึ่งส่งผลให้เรามีสติจดจ่อกับสิ่งที่เกิดขึ้นตรงหน้าได้เป็นอย่างดี เราสามารถฝึกสติระดับโลกิยะได้ โดยการฝึกสมาธิในกรรมฐานแบบต่างๆ เช่น อนุสสติ ๑๐ มีพุทธานุสสติ ระลึกถึงพระคุณของพระพุทธเจ้า กายคตาสติ เป็นต้น
๓.๒ ฝึกสติเพื่อรู้อยู่พ้นโลก : เป็นการฝึกอบรมสติในระดับโลกุตระ หมายถึง ภาวะที่หลุดพ้นแล้วจากโลกิยะ ไม่เกี่ยวข้องกับกาม ตัณหา ทิฏฐิ อวิชชา เป็นการฝึกสติให้มีความระลึกรู้ ใช้ชีวิตอย่างผู้ตื่นรู้อยู่เสมอๆ มีความตระหนักรู้เท่าทันชีวิตตามความเป็นจริง ไม่ยึดติด ไม่ยึดมั่นถือมั่น รู้จักปลง ปล่อยวาง ในสิ่งทั้งปวง รู้เห็นเป็นจริงตามธรรมชาติ ปล่อยวางและว่างจนหลุดพ้น เป็นที่สุด.
การฝึกอบรมสตินี้ เป็นจุดเริ่มต้นนำไปสู่จุดหมายปลายทางได้ทั้ง ๒ แบบ คือ ทั้งในระดับโลกิยะและโลกุตระ บุคคลย่อมได้อาศัยสตินี้เท่านั้น เพียรพยายามฝึกฝนอบรมตน กระทำให้บ่อย.. กระทำให้มาก.. กระทำให้เจริญยิ่งๆขึ้น.. เริ่มจากฝึกฝนอบรมสติในระดับพื้นฐาน ทำการงานใช้ชีวิตประจำวัน ค่อยๆยกระดับการฝึกอบรมสติ จนกลายเป็นสติในขั้นวิปัสสนาภาวนา เป็นที่มาแห่งปัญญาญาณ จนถึงที่สุด..
กล่าวโดยสรุปแล้ว บุคคลผู้ฝึกอบรมสติในทุกระดับ คือ ตั้งแต่มีสติในทาน มีสติในศีล มีสติในสมถะภาวนาและมีสติในสติปัฏฐาน๔แล้ว จนเป็นผู้มีสติสัมปชัญญะดีอยู่นั้น ย่อมเป็นผู้ที่มีหิริและโอตตัปปะคือมีความละอายและเกรงกลัวต่อบาป บุคคลผู้ที่หิริและโอตตัปปะคือมีความละอายและเกรงกลัวต่อบาปอยู่ ย่อมเป็นผู้มีอินทรียสังวรคือเป็นผู้สำรวมอินทรีย์ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ บุคคลผู้มีอินทรียสังวรอยู่นั้น ย่อมได้ชื่อว่า เป็นผู้มีศีล ซึ่งบุคคลผู้มีศีลอยู่แล้วเท่านั้น จึงจะสามารถทำสมาธิให้เกิดมีขึ้นได้ในจิต บุคคลผู้ทำสมาธิในจิตจนเป็นผู้มีสัมมาสมาธิได้นั้น ย่อมเป็นผู้มียถาภูตญาณทัสนะ คือ มีปัญญาญาณรู้แจ้งแทงตลอดหยั่งลงกองสังขารทั้งปวง เมื่อเป็นผู้มียถาภูตญาณทัสนะแล้ว ย่อมได้ชื่อว่าเป็นผู้มีนิพพิทาวิราคะ คือเป็นผู้เบื่อหน่ายและคลายกิเลสสลัดกิเลสออก ซึ่งบุคคลผู้มีนิพพิทาวิราคะมีความเบื่อหน่ายทุกข์ในกองสังขารคลายกิเลสออกอยู่แล้ว จึงได้ชื่อว่า เป็นผู้ถึงซึ่งวิมุตติญาณทัสนะ คือเป็นผู้หลุดพ้นจากอาสวะกิเลสทั้งหลายโดยสมบูรณ์สิ้นเชิง. เพราะการฝึกอบรมสติด้วยเหตุเช่นนี้ จึงเรียกได้ว่า เป็นการฝึกอบรมสติเพื่อรู้อยู่พ้นโลกนั่นเอง.
๔. ผลแห่งการเป็นผู้มีสติ : เป็นอานิสงส์ของผู้มีสติได้ปฏิบัติตามหลักธรรมในพระพุทธศาสนาแล้ว ย่อมได้รับผลประโยชน์โดยสรุปดังนี้
๔.๑ เป็นผู้มีความเจริญก้าวหน้าทั้งทางโลกและทางธรรม
๔.๒ เป็นผู้รู้เท่าทันโลกและชีวิตตามความเป็นจริง
๔.๓ เป็นผู้ถึงพร้อมในความไม่ประมาททุกกรณี
๔.๔ เป็นผู้ถึงซึ่งประโยชน์สุขทั้งปวง คือ ประโยชน์โลกนี้ ประโยชน์ในโลกหน้าและประโยชน์สูงสุด คือพระนิพพาน.
สมดังพระพุทธภาษิตที่ได้อ้างมานี้ว่า “สติมโต สทา ภทฺทํ : คนผู้มีสติ มีความเจริญทุกเมื่อ” จึงขอสรุปลงด้วยสุภาษิตคำกลอนที่ว่า..
“มีสติ ดำริชอบ กอปรกุศล
คือบุคคล เจริญสุข ในทุกเมื่อ
ผู้รู้ตัว ทั่วพร้อม ย่อมจุนเจือ
กอปรบุญเกื้อ หนุนส่ง ดำรงธรรม” (บัณฑิตอุดร).
****************
Негізгі бет **ผู้มีสติ** โดย..พระครูธีรธรรมาภรณ์ เทศน์ธรรมวัตร ณ พระอุโบสถวัดเครือวัลย์วรวิหาร กทม. ๘ เม.ย.๒๕๖๗
Пікірлер