การแสดงรำลงสรง ชุด สองกษัตราลงสรง
การนำเสนอผลงานทางวิชาการของกรมศิลปากร หัวข้อนาฏยประดิษฐ์ในการแสดงโขน เรื่องรามเกียรติ์ ตอนอภิเษกพระรามและนางสีดาบนเขาไกรลาส เนื่องในโครงการ วิจัย วิจักขณ์ องค์ความรู้จากการค้นคว้าและการปฏิบัติงานของกรมศิลปากร โดย ดร.ธีรเดช กลิ่นจันทร์ และนางธีวรา รัตนศึกษา นาฏศิลปินอาวุโส สำนักการสังคีต กรมศิลปากร โดยมี อาจารย์ปกรณ์ พรพิสุทธิ์ และอาจารย์จินดารัตน์ จารุสาร ที่ปรึกษาด้านกระบวนท่ารำและภาพรวมของการแสดง พร้อมด้วยอาจารย์พีรมณฑ์ ชมธวัช ที่ปรึกษาและอนุเคราะห์ด้านเครื่องแต่งกาย และอาจารย์ ดร.สุรัตน์ จงดา อนุเคราะห์อุปกรณ์ประกอบการแสดง โดยมีวัตถุประสงค์ในการศึกษาความสำคัญของตัวละครในการแสดงโขน เรื่องรามเกียรติ์ โดยเฉพาะบทบาทพระรามกับนางสีดา และเพื่อศึกษาองค์ประกอบการสร้างสรรค์นาฏยประดิษฐ์ ชุดสองกษัตราลงสรง และสืบทอดกระบวนท่ารำการรำลงสรง ในการแสดงโขน เรื่องรามเกียรติ์ ตอนอภิเษกพระรามกับนางสีดาที่เขาไกรลาส ของกรมศิลปากร ใน วันจันทร์ ที่ ๓๐ มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๖ ณ หอสมุดแห่งชาติ
รำลงสรง เป็นกระบวนท่ารำที่งดงามของตัวละครสำคัญในบทบาทตอนอาบน้ำ ประพรมเครื่องหอม และแต่งตัวของตัวละครก่อนการเดินทางไปทำศึกสรงคราม ชมป่า หรือประกอบกิจสำคัญต่าง ๆ ปรากฏการแสดงลงสรงทั้งในการแสดงโขนและละคร อีกทั้งเป็นการแสดงที่แสดงได้ทุกตัวละครทั้งพระ นาง ยักษ์ ลิง ซึ่งมีชื่อเรียกแตกต่างกันไป เช่น รำลงสรงโทน รำลงสรงสุหร่าย รำลงสรงมอญ รำลงสรงลาว ฯล
บทลงสรงเป็นบทที่ปรากฏอยู่ในวรรณกรรมเรื่องต่าง ๆ ก่อนพัฒนาไปสู่บทสำหรับการแสดง ซึ่งยังคงรูปแบบคำประพันธ์เดิมไว้มิได้เปลี่ยนแปลงแต่อย่างใด เพื่อแสดงให้เห็นถึงความรู้ความสามารถในด้านวรรณศิลป์ของกวีผู้ประพันธ์ ที่สามารถพรรณนาให้เห็นภาพการอาบน้ำแต่งตัวทรงเครื่องประดับต่าง ๆ ได้อย่างชัดเจน โดยเฉพาะบทพระราชนิพนธ์ต่าง ๆ อาจกล่าวได้ว่าทรงให้ความสำคัญและทรงต้องการสะท้อนให้เห็นขนบธรรมเนียมตามโบราณราชประเพณี ได้แก่ พระราชพิธีทรงมุรธาภิเษก พระราชพิธีลงสรง ซึ่งพระราชพิธีเหล่านี้จะเกิดทรงจัดขึ้นในโอกาสสำคัญ ๆ เท่านั้น บทลงสรงจึงเป็นบทสำหรับตัวละครชั้นเทพ พระมหากษัตริย์ หรือตัวละครเอกสำคัญ ๆ เท่านั้น ทั้งยังแสดงให้เห็นถึงความงานหลายประการ ทั้งบทร้อง เพลงร้อง และที่สำคัญคือฝีมือในด้านการร่ายรำของผู้แสดง ผู้แสดงจะต้องฝึกฝนจนเกิดความชำนาญ มีปฏิภาณไหวพริบในการแสดงกระบวนท่ารำเป็นอย่างดี เพราะผู้แสดงจะต้องแสดงกระบวนท่ารำที่มีความสอดคล้องกับทำนองเพลง ซึ่งท่ารำแต่ละท่าต่างก็มีความหมายเฉพาะ ผู้แสดงจะต้องมีความรู้ในหลักการและวิธีการถ่ายทอดท่ารำประกอบการใช้อุปกรณ์การแสดงต่าง ๆ อาทิ ตั่งที่นั่ง เครื่องสรง (เครื่องพระสำอางค์) ตำแหน่งของเครื่องแต่งกายในจุดต่าง ๆ ตลอดจนการใช้อาวุธหรืออุปกรณ์ประกอบอื่น ๆ
ในการแสดงโขน เรื่องรามเกียรติ์ ปรากฏการแสดงรำลงสรงอยู่หลายชุด อาทิ รำท้าวมาลีวราชลงสรง รำนางมณโฑลงสรง ฯล จากการศึกษาแบบแผนการแสดงโขนแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา พบว่าการแสดงโขนนิยมดำเนินเรื่องด้วยการพากย์และเจรจาเช่นเดียวกับการแสดงหนังใหญ่ สำหรับบทลงสรงในการแสดงโขนนั้นนิยมแสดงท่ารำด้วยการรำตีบทที่บรรยายถึงกิริยาการลงสรงแต่งตัว ประกอบการพากย์และการเจรจาที่ใช้ฉันทลักษณ์ประเภทร่ายยาว ไม่มีการบรรเลงดนตรีประกอบการขับร้อง จนกระทั่งการแสดงโขนได้รับอิทธิพลจากการแสดงละครในที่นิยมแสดงเรื่องรามเกียรติ์ด้วยเช่นกัน จึงได้มีการนำเอาการขับร้องกลอนบทละครประกอบเพลงร้องมาใช้ดำเนินเรื่องจนเกิดเป็นการแสดงโขนชนิดใหม่ เรียกกันว่า โขนโรงใน หรือโขนทางละคร แบบแผนการรำลงสรงในการแสดงโขนจึงได้เปลี่ยนมาร้องกลอนบทละครเช่นเดียวกับการแสดงละครใน โดยมีเอกลักษณ์ในการแสดงประกอบบทร้องและทำนองเพลงโทน ขับร้องในอัตราจังหวะสองชั้น ดำเนินทำนองโดยใช้เครื่องดนตรีโทนตีดำเนินทำนองเป็นหลัก มีหน้าทับลงสรงเป็นตัวกำกับความสั้นยาว อันมีโครงสร้างของลีลาท่ารำ ได้แก่ การเล่นเท้าช้า การเล่นเท้าเร็ว ตามจังหวะกลองที่ผู้แสดงจะต้องมีทักษะความชำนาญในการจดจำกระบวนท่าที่ร้อยเรียงเป็นชุดของท่ารำหลักได้อย่างผสานกลมกลืนและแม่นยำ
นำแสดงโดย
พระราม - ดร.ธีรเดช กลิ่นจันทร์ นาฏศิลปินอาวุโส โขนพระ สำนักการสังคีต กรมศิลปากร
นางสีดา - นางธีวรา รัตนศึกษา นาฏศิลปินอาวุโส ละครนาง สำนักการสังคีต กรมศิลปากร
บทการแสดงรำสองกษัตราลงสรง
ปี่พาทย์ทำเพลงวาเหนือ
ร้องเพลงวาเหนือ
เมื่อนั้น องค์พระหริรักษ์เรืองศรี
กับนวลนางสีดานารี ประทับที่วิมานรัตน์ชัชวาล
เตรียมพระองค์ลงสรงมุรธา ให้หรรษาปรีดิ์เปรมเกษมศานต์
ดั่งบัญชาอิศวรองค์ประทาน อภิเษกบนสถานพิมานทอง
ร้องรื้อร่าย
แล้วตรัสชวนอัครเทวีสีดา ลงจากอาสน์รัตนามายังห้อง
จัดพร้อมเครื่องประเทืองเรืองรอง ถวายสองกษัตริย์พิพัฒน์ชัย
ปี่พาทย์ทำเพลงพญาดำเนิน
(ร้องเพลงลงสรงโทนสลับเพลงชมตลาด)
ร้องเพลงลงสรงโทน
สองกษัตริย์สรงสนานสำราญกาย น้ำสุร่ายซ่านเซ็นเย็นใส
ทรงสุคนธ์ปนทองลูบไล้ น้ำดอกไม้กลิ่นตลบอบองค์
พระสอดสนับเพลาเชิงกระหนก ภูษายกไว้วางหางหงส์
ร้องเพลงชมตลาด
นางนุ่งผ้าจัดกลีบจีบประจง สไบทรงริ้วทองรองชัย
ร้องเพลงลงสรงโทน
พระสอดใส่ฉลององค์โอภาส เจียระบาดปักเลื่อมสลับ
ร้องเพลงชมตลาด
อัครราชคาดเข็มขัดบานพับ สร้อยนวมสวมทับซับซ้อน
ร้องเพลงลงสรงโทน
พระทรงปั้นเหน่งแก้วแพรวพราย ทับทรวงสายห่วงห้อยสร้อยอ่อน
ร้องเพลงชมตลาด
นางโฉมยงทรงสอดทองพระกร แหวนทับทิมทองร่อนเรือนครุฑ
ร้องเพลงลงทรงโทน
พระสวมใส่พาหุรัดกระหวัดวง ธำมรงค์ปัทมราชผาดผุด
อรไทใส่รัดเกล้าชมพูนุท พระหริวงศ์ทรงมงกุฎแก้วมณี
ร้องร่าย
ตรัสเตร็จเสด็จบทจร จูงกรสีดามารศรี
ไคลคลามาเฝ้าพระศุลี ยังไกรลาสคีรีพิมานแมน
ปี่พาทย์ทำเพลงบาทสกุณี
ข้อมูลการแสดงเพิ่มเติมได้ที่
m.facebook.com...
Негізгі бет รำสองกษัตราลงสรง
Пікірлер: 7